شرایط معافیت پزشکی چشم
همانطور که اشاره شد، معافیت پزشکی چشم یکی از پرمتقاضیترین انواع معافیتها محسوب میشود. بسیاری از مشمولان به دلایل گوناگون، از ضعف بینایی که بیشترین آمار درخواست را دارد گرفته تا بیماریهای مختلف چشمی مانند انحراف چشم، آب مروارید، قوز قرنیه و سایر اختلالات بینایی، برای دریافت این نوع معافیت اقدام میکنند.
انواع بیماریهای منجر به معافیت پزشکی چشم
در ادامه، مهمترین بیماریهای چشمی که میتوانند منجر به معافیت دائم از خدمت سربازی شوند را بررسی میکنیم.
نزدیکبینی یا دوربینی (میوپی / هیپرومتروپی با سیکلوپلژی کامل)
این دسته شامل افرادی است که بهطور عمومی دچار ضعف بینایی بوده و از عینک استفاده میکنند. هر نوع ضعف چشم دارای نمره مشخصی است که آییننامه معافیت پزشکی چشم بر اساس آن تنظیم شده است.
طبق مقررات، میزان تحصیلات تأثیر مستقیمی در نوع معافیت دارد؛ به این معنا که هرچه سطح تحصیلات پایینتر باشد، شانس دریافت معافیت بیشتر خواهد بود. همچنین در زمان اشتغال به تحصیل امکان اقدام برای معافیت وجود ندارد. شرایط لازم برای معافیت ضعف بینایی به شرح زیر است:
حداقل نمره لازم برای معافیت نزدیکبینی
-
زیر دیپلم: ۶
-
دیپلم: ۶
-
کاردانی: ۶
-
کارشناسی: ۸
-
کارشناسی ارشد: ۸
-
دکتری: ۸
-
پزشکی عمومی: فاقد معافیت
آستیگماتیسم ساده یا مرکب (دوربینی)
در این حالت، مشمول ممکن است دچار آستیگماتیسم باشد. بر اساس قانون، نمره آستیگماتیسم بهتنهایی یا در مجموع با نمره نزدیکبینی محاسبه میشود و در صورت رسیدن به حدنصاب تعیینشده، معافیت صادر خواهد شد.
حداقل نمره لازم برای معافیت آستیگماتیسم
-
زیر دیپلم: ۵
-
دیپلم: ۵
-
کاردانی: ۵
-
کارشناسی: ۷
-
کارشناسی ارشد: ۷
-
دکتری: ۷
-
پزشکی عمومی: فاقد معافیت
از دست دادن کامل بینایی یک چشم
بدیهی است فردی که بهطور کامل بینایی یکی از چشمهای خود را از دست داده باشد، بدون توجه به مدرک تحصیلی، مشمول معافیت دائم خواهد شد.
کاهش شدید قدرت بینایی
چنانچه در اثر ضربه یا بیماریهای غیرقابل درمان، قدرت بینایی یک یا هر دو چشم به کمتر از ۰٫۱ برسد یا میدان دید کمتر از ۱۰ درجه باشد، فرد بهطور قطعی از خدمت سربازی معاف میشود.
بیماریهای پلک و ملتحمه
بیماریهایی مانند سیمبلفارون، گزروزیس، آنتروپیون و اکتروپیون در صورتی که هر دو چشم را درگیر کرده باشند، منجر به معافیت دائم خواهند شد و سطح تحصیلات در این مورد تأثیری ندارد.
ناخنک پیشرفته
در صورتی که ناخنک تا مرکز قرنیه پیشرفت کرده و کاملاً مشهود باشد، مشمولانی که مدرک تحصیلی آنها پایینتر از کارشناسی است و این عارضه در هر دو چشم وجود دارد، از خدمت معاف میشوند.
لک قرنیه
اگر میزان لک قرنیه بیش از ۳ میلیمتر مربع از سطح قرنیه را درگیر کرده و گسترده تلقی شود، فرد مشمول معافیت پزشکی چشم خواهد بود.
التهاب قرنیه (کراتیت)
افرادی که دچار کراتیت در یک یا هر دو چشم شده و این بیماری موجب اختلال قابل توجه در بینایی آنها شود، معاف از خدمت خواهند شد.
کلوبوم
کلوبوم یک ناهنجاری مادرزادی چشمی است که در صورت درگیری شبکیه و غیرقابل درمان بودن، منجر به معافیت دائم پزشکی میشود.
دردهای شدید چشمی
بیماریهایی مانند ایریدوسیکلیت که باعث درد چشم، چسبندگیهای وسیع یا کاهش شدید بینایی شوند و حتی فرد را در معرض نابینایی قرار دهند، مشمول معافیت خواهند بود.
اکلوزیون و سیکلوزیون مردمک
در صورتی که مردمک چشم به شکل غیرطبیعی تنگ یا گشاد باشد و واکنش طبیعی به نور نداشته باشد، حتی اگر تنها یک چشم درگیر باشد، معافیت پزشکی چشم صادر میشود.
آب مروارید (کاتاراکت)
آب مروارید ممکن است مادرزادی یا ناشی از ضربه باشد. ابتدا انجام عمل جراحی الزامی است و پس از آن، افرادی با مدرک تحصیلی کمتر از کارشناسی در صورت باقیماندن اختلال بینایی، معاف دائم خواهند شد.
کدورت شدید چشمی
افرادی که به دلیل کدورت شدید زجاجیه در یک یا هر دو چشم، همواره دید تار دارند، میتوانند از معافیت پزشکی چشم استفاده کنند.
رتینیت
رتینیت از بیماریهای خطرناک شبکیه محسوب میشود که میتواند به نابینایی منجر شود. ابتلا به این بیماری بهطور قطعی معافیت دائم را به دنبال دارد.
شبکوری
شبکوری باید توسط آزمایش ERG در مراکز درمانی نیروهای مسلح تأیید شود. در صورتی که کاهش ولتاژ حداقل به نصف میزان طبیعی برسد و مدرک تحصیلی فرد کمتر از کارشناسی باشد، معافیت دائم صادر میشود.
پارگی یا انفصال شبکیه
در صورت بروز پارگی یا جداشدگی شبکیه به هر علت (ضربه، جراحی، دیابت و…)، حتی پس از عمل جراحی، فرد بدون توجه به مدرک تحصیلی معاف خواهد شد.
میکروفتالمی
این ناهنجاری مادرزادی که باعث کوچک بودن غیرطبیعی یک یا هر دو چشم میشود، در صورت ایجاد اختلال بینایی یا ظاهر نامتعارف، مشمول معافیت پزشکی است.
افتادگی پلک
اگر افتادگی پلک بهگونهای باشد که حداقل نیمی از مردمک را بپوشاند و هر دو چشم را درگیر کند، معافیت صادر میشود؛ در غیر این صورت، مشمول از خدمت معاف نخواهد شد.
نیستاگموس
نیستاگموس به حرکات غیرارادی و مداوم مردمک گفته میشود. در صورت دائمی و واضح بودن، این بیماری منجر به معافیت چشم خواهد شد. این اختلال با انحراف چشم تفاوت دارد و نباید با آن اشتباه گرفته شود.
آب سیاه (گلوکوم)
گلوکوم در تمامی شرایط و با هر سطح تحصیلی (بهجز پزشکی عمومی) مشمول معافیت دائم است.
پیوند قرنیه
پیوند قرنیه بدون هیچ شرط خاصی، حتی پس از درمان و جراحی، شامل معافیت دائم میشود.
قوز قرنیه (کراتوکونوس)
در صورتی که قوز قرنیه پس از انجام اسکن یا توپوگرافی قابل اندازهگیری نباشد یا موجب اختلال بینایی شود، معافیت پزشکی چشم صادر خواهد شد.
توجه
تمامی موارد ذکرشده بر اساس آییننامه معافیت پزشکی چشم سال ۱۴۰۳ تدوین شده است. مشمولان برای تأیید نهایی بیماری، موظفاند در شورای پزشکی معرفیشده حضور یافته و مدارک پزشکی لازم را ارائه دهند.
شرایط معاف از رزم شدن از طریق چشم
علاوه بر شرایطی که برای دریافت معافیت پزشکی چشم تعیین شده است، در برخی موارد ممکن است مشمول به حدنصابهای اعلامشده نرسد یا ضوابط آییننامه بهطور کامل شامل حال او نشود. در چنین شرایطی، بیماری فرد توسط شورای پزشکی تأیید میشود اما به جای معافیت دائم، رأی «معاف از خدمات رزمی» صادر خواهد شد تا دوران خدمت سربازی را با محدودیتهای کمتری سپری کند.
مواردی که معمولاً منجر به معافیت از رزم چشم میشوند عبارتاند از:
✔️ التهابهای فصلی ملتحمه
✔️ کدورتهای عدسی بدون کاهش محسوس بینایی
✔️ انحراف چشم (استرابیسم)
✔️ تومورهای خوشخیم چشمی
✔️ خشکی مزمن چشم
✔️ کوررنگی
توجه
در سایر بیماریهای مرتبط با معافیت چشم که پیشتر ذکر شد، چنانچه حدنصاب لازم برای معافیت دائم حاصل نشود اما وجود بیماری به تأیید برسد، رأی نهایی شورا معمولاً معاف از رزم خواهد بود.
برای نمونه، اگر ضعف بینایی در مشمولی با مدرک تحصیلی کمتر از کارشناسی احراز شود اما نمره چشم به حداقل ۶ نرسد، تصمیم شورای پزشکی معافیت از خدمات رزمی است.
همچنین در مواردی مانند افتادگی پلک، اگر این عارضه تنها در یک چشم وجود داشته باشد و هر دو چشم را درگیر نکرده باشد، نتیجه بررسی شورای پزشکی معاف از رزم خواهد بود. افزون بر این، برخی بیماریهای چشمی اساساً شامل معافیت دائم نمیشوند و فرد صرفنظر از مدرک تحصیلی، مستقیماً معاف از انجام امور رزمی شناخته میشود.
معایب و محدودیت های معافیت پزشکی چشم
دریافت هر نوع معافیت پزشکی، از جمله معافیت پزشکی چشم، میتواند در برخی زمینهها محدودیتهایی را برای فرد ایجاد کند. در ادامه، مهمترین آثار و پیامدهای معافیت پزشکی چشم را بررسی میکنیم.
استخدام با معافیت پزشکی چشم
افرادی که کارت معافیت پزشکی چشم دریافت کردهاند، بسته به ضوابط و مقررات استخدامی هر سازمان، ممکن است با محدودیتهایی در فرآیند جذب روبهرو شوند. برای اطلاع دقیق از شرایط، مراجعه به واحد منابع انسانی یا امور استخدامی ارگان مورد نظر ضروری است.
طبیعی است که سازمانهای نظامی و مشاغل عملیاتی مانند نیروهای مسلح، آتشنشانی و سایر واحدهای مشابه، نهتنها در مورد معافیت چشم بلکه در اغلب معافیتهای پزشکی، شرایط سختگیرانهتری برای استخدام اعمال میکنند و پذیرش افراد تنها در موارد خاص امکانپذیر است.
معافیت پزشکی چشم و دریافت گواهینامه رانندگی
افرادی که صرفاً دچار ضعف بینایی هستند، معمولاً برای دریافت گواهینامه رانندگی با مشکل خاصی مواجه نخواهند شد، مشروط بر اینکه عکس گواهینامه با عینک گرفته شود و بینایی آنها در حد استانداردهای تعیینشده باشد.
در مقابل، اشخاصی که به کمبینایی شدید، دوبینی یا نابینایی هر دو چشم مبتلا هستند، مجوز دریافت گواهینامه رانندگی برای آنها صادر نخواهد شد.
ادامه تحصیل با معافیت پزشکی چشم
در برخی رشتههای تحصیلی خاص مانند پزشکی و همچنین رشتههایی که نیازمند سلامت کامل جسمی هستند (از جمله دانشگاههای وابسته به وزارت اطلاعات یا دانشگاههای دریانوردی)، داشتن شرایط جسمانی بدون نقص الزامی است. به همین دلیل، دریافت معافیت پزشکی چشم در برخی موارد میتواند مانعی برای ادامه تحصیل یا ورود به این رشتهها باشد.
روند بررسی و نحوه رسیدگی در کمیسیون پزشکی معافیت چشم
بسیاری از مشمولان تصور میکنند که در مراحل رسیدگی به معافیت پزشکی، بهویژه در شورای پزشکی، از آنها سؤالات پیچیده یا خاصی پرسیده میشود یا نوع صحبتکردن آنها میتواند تأثیر مستقیمی بر رأی نهایی داشته باشد؛ در حالی که چنین تصوری نادرست است.
فرآیند معافیت چشم چه قبل از اعزام به خدمت و چه در حین خدمت، با مراجعه به مراکز درمانی تعیینشده آغاز میشود. در این مرحله، وضعیت بالینی و تشخیص بیماری توسط پزشک متخصص بررسی شده و پرونده پزشکی تشکیل میگردد.
پس از آن، مشمول در کمیسیون پزشکی حضور پیدا میکند و مدارک ارائهشده با آییننامههای نظام وظیفه تطبیق داده میشود. تصمیم نهایی صرفاً بر اساس نظر تخصصی و ضوابط قانونی اتخاذ میشود و معمولاً نیازی به توضیحات یا اظهارات خاص از سوی مشمول وجود ندارد. نتیجه بررسی نیز همانجا به فرد اعلام خواهد شد.
نکته مهم
در صورتی که رأی صادرشده منجر به معافیت نشود، مشمول این امکان را دارد که با ثبت اعتراض، پرونده خود را مجدداً به جریان انداخته و برای بررسی به شورای عالی ارجاع دهد.
بنابراین، نیازی به بزرگنمایی بیماری یا ارائه توضیحات غیرواقعی نیست. بهترین رویکرد در کمیسیون پزشکی معافیت چشم، صداقت در بیان وضعیت سلامت، ارائه مستندات پزشکی معتبر و پاسخگویی دقیق به سؤالات احتمالی اعضای کمیسیون است.
مراحل اقدام برای معافیت پزشکی چشم
برای ثبت درخواست معافیت پزشکی چشم، لازم است مراحل زیر را بهترتیب طی کنید:
-
مراجعه حضوری به دفاتر خدمات الکترونیک انتظامی (پلیس+۱۰)
-
انجام انگشتنگاری و ثبت تصویر الکترونیکی
-
تزریق واکسنهای تعیینشده
-
مراجعه به پزشک معتمد و اعلام دقیق نوع بیماری چشمی
-
حضور در بیمارستانهای نیروهای مسلح در زمان اعلامشده از طریق پیامک
-
شرکت در کمیسیون پزشکی نظام وظیفه مطابق زمانبندی پیامکی
-
پرداخت هزینه قانونی صدور کارت در صورت تأیید معافیت
-
ثبت اعتراض از طریق دفاتر پلیس+۱۰ در صورت عدم صدور معافیت
-
ارسال کارت معافیت پزشکی چشم از طریق پست به نشانی ثبتشده
مراحل معافیت پزشکی چشم در حین خدمت سربازی
چنانچه مشمول در زمان انجام خدمت سربازی برای معافیت پزشکی چشم اقدام کند، روند کار به شرح زیر خواهد بود:
-
مراجعه به بهداری یگان محل خدمت
-
اعزام به یکی از مراکز درمانی یا بیمارستانهای معرفیشده از سوی یگان
-
حضور در جلسه شورای پزشکی و انجام معاینات لازم
-
دریافت نامه معافیت و تحویل آن به یگان خدمتی
-
انجام تسویهحساب اداری با یگان
-
ارائه نامه تسویه به سازمان نظام وظیفه
-
ارسال کارت معافیت پزشکی چشم توسط پست به محل سکونت
مدارک مورد نیاز برای معافیت پزشکی چشم
برای تکمیل پرونده معافیت پزشکی چشم، ارائه مدارک زیر الزامی است:
-
اصل مدارک هویتی شامل کارت ملی و شناسنامه
-
تأیید و ثبت آدرس محل سکونت
-
آخرین مدرک تحصیلی (ویژه فارغالتحصیلان)
-
گواهی وضعیت تحصیلی (ویژه مشمولان در حال تحصیل)
-
نامه معرفی از یگان خدمتی (ویژه مشمولان در حال خدمت)
-
کلیه مدارک پزشکی مرتبط شامل پروندههای درمانی، بستری، جراحی و آزمایشها
توجه
کامل بودن تمامی مدارک ذکرشده الزامی است. در صورت نقص پرونده، روند بررسی متوقف شده و تشکیل کمیسیون پزشکی با تأخیر مواجه خواهد شد.
قطره چشمی در معاینات کمیسیون پزشکی
در زمان انجام معاینات نهایی در کمیسیون پزشکی، قطرهای مخصوص در چشم مشمول ریخته میشود که باعث گشاد شدن مردمک چشم و بررسی دقیقتر وضعیت بینایی خواهد شد.
استفاده از این قطره به پزشک متخصص کمک میکند تا ارزیابی کاملتری از ساختار چشم داشته باشد و در صورت وجود هرگونه دستکاری یا اقدام غیرطبیعی برای تغییر نتایج معاینه، اثر آن از بین برود.
معافیت پزشکی چشم در حین تحصیل
همانطور که پیشتر اشاره شد، در اغلب بیماریهای چشمی سطح تحصیلات نقش تعیینکنندهای در نوع معافیت دارد؛ زیرا نوع رأی صادرشده مستقیماً بر اساس مدرک تحصیلی مشخص میشود. به همین دلیل، معمولاً در دوران تحصیل امکان اقدام برای معافیت پزشکی چشم وجود ندارد، مگر در مواردی که شدت بیماری به اندازهای باشد که وضعیت تحصیل مشمول تأثیری در تصمیم نهایی نداشته باشد.
برای مثال، اگر فردی در زمان تحصیل دچار ضعف شدید بینایی باشد، حتی در صورتی که نمره چشم او بالاتر از حد نصاب تعیینشده (مثلاً بیش از ۸) تشخیص داده شود، امکان اقدام برای معافیت در دوران تحصیل را نخواهد داشت و ناچار است پس از انصراف از تحصیل یا فارغالتحصیلی، فرآیند مراجعه به نظام وظیفه را آغاز کند.
توجه
فهرست مشخصی از بیماریهایی که امکان اقدام برای معافیت پزشکی در حین تحصیل را دارند وجود دارد. این موارد در زمان تشکیل پرونده توسط دفاتر پلیس+۱۰ بررسی میشود و چنانچه مشمول در چارچوب این شرایط قرار نگیرد، پروندهای برای او تشکیل نخواهد شد.
محاسبه نمره دو چشم در معافیت پزشکی
تا پیش از سال ۱۳۹۵، ملاک معافیت پزشکی چشم به این صورت بود که میزان ضعف بینایی هر دو چشم با یکدیگر جمع میشد. در آن زمان، سطح تحصیلات نیز در تعیین حد نصاب تأثیر داشت و با رسیدن مجموع نمره دو چشم به اعدادی مانند ۱۰ یا ۱۲، امکان دریافت معافیت وجود داشت.
اما از سال ۱۳۹۵ به بعد، این قانون تغییر کرده است. در حال حاضر، معافیت پزشکی چشم بر اساس مجموع نمره هر دو چشم محاسبه نمیشود؛ چه در مورد نزدیکبینی و چه در آستیگماتیسم. ملاک اصلی، نمره یک چشم و تطبیق آن با مدرک تحصیلی مشمول است.
البته در آییننامه معافیت پزشکی چشم بندی وجود دارد که با عنوان «آستیگماتیسم مرکب» شناخته میشود. در این حالت، نمره نزدیکبینی و آستیگماتیسم در یک چشم و تنها در صورت همعلامت بودن با یکدیگر جمع میشوند. این قانون صرفاً برای یک چشم اعمال میشود و بسیاری از مشمولان آن را با مقررات قدیمی که سالهاست تغییر کردهاند، اشتباه میگیرند.
ماده و بند معافیت پزشکی چشم
فهرست بیماریهای مشمول معافیت پزشکی در قالب ۱۷ بخش تدوین شده است که معافیت پزشکی چشم در بخش سیزدهم این آییننامه قرار دارد. این بخش شامل ۳۵ بند مختلف است که هر کدام به یک نوع خاص از بیماریهای چشمی اختصاص دارد و در این مقاله بهطور جداگانه بررسی شدهاند.
در صورتی که فردی به دلیل بیماریهای چشمی از خدمت سربازی معاف شود، عنوان «معافیت پزشکی» در کارت معافیت او درج خواهد شد و شماره بخش (۱۳) به همراه بند مربوطه، بهعنوان علت معافیت در توضیحات کارت قید میشود.
نحوه تعیین نمره چشم برای معافیت
برای مشخص شدن نمره دقیق بینایی، آزمایشی به نام اپتومتری انجام میشود که در تمامی کلینیکها و بیمارستانهای تخصصی چشم قابل انجام است. شورای پزشکی نظام وظیفه برای ضعف بینایی نزدیک، نمرات ۶ و ۸ و برای آستیگماتیسم نمرات ۵ و ۷ را بهعنوان حد نصاب معافیت در نظر گرفته است.
عدد پایینتر مربوط به مشمولانی است که مدرک تحصیلی آنها کمتر از کارشناسی است و عدد بالاتر برای دارندگان مدرک کارشناسی و بالاتر لحاظ میشود. بر همین اساس، با مقایسه مدرک تحصیلی و نمره چشم، بهراحتی میتوان تشخیص داد که فرد مشمول معافیت خواهد شد یا خیر.
توجه
این احتمال وجود دارد که نمره چشم ثبتشده در مراکز درمانی غیرنظامی با عدد اعلامشده در بیمارستانهای نیروهای مسلح متفاوت باشد. علت این اختلاف، استفاده از قطرههای مخصوص برای گشاد شدن مردمک در معاینات نظام وظیفه است. بنابراین اگر قصد دارید پیش از اقدام، نمره چشم خود را مطابق معیارهای شورای پزشکی بررسی کنید، حتماً از پزشک بخواهید معاینه را با استفاده از قطره انجام دهد.
معافیت پزشکی چشم در حین خدمت سربازی
از نظر قوانین و ضوابط، معافیت پزشکی چشم در حین خدمت هیچ تفاوتی با معافیت پیش از اعزام ندارد. نوع بیماری، شدت عارضه، مدرک تحصیلی و میزان تأثیر آن بر بینایی، در هر دو حالت یکسان بررسی میشود و تنها شیوه اقدام و مسیر اداری متفاوت است.
توجه
در بسیاری از موارد، روند بررسی معافیت پزشکی چشم در حین خدمت سادهتر از قبل از اعزام است و شانس دریافت معافیت نیز بیشتر خواهد بود.
جمعبندی
با توجه به حساسیت بالای کمیسیونهای پزشکی چشم، بهویژه در پروندههای مربوط به ضعف بینایی، توصیه میشود پیش از هرگونه اقدام، از مشاوره تخصصی استفاده کنید. تماس با مشاوران مجرب میتواند به شما کمک کند تا با آگاهی کامل از قوانین، بهترین مسیر را برای دریافت معافیت پزشکی چشم انتخاب نمایید و از اشتباهات رایج در این فرآیند جلوگیری کنید.
