معافیت اعصاب و روان + لیست بیماری ها

شرایط معافیت پزشکی اعصاب و روان

اختلالات اعصاب و روان در فصل پنجم آیین‌نامه معافیت‌های پزشکی نظام وظیفه قرار دارند و این بخش شامل ۱۵ بند مختلف است. به همین دلیل، برای بررسی امکان دریافت معافیت اعصاب و روان، ابتدا باید نوع دقیق بیماری یا اختلال مشخص شود و سپس ضوابط و شرایط تعیین‌شده برای همان بیماری مورد ارزیابی قرار گیرد.

در برخی موارد، مشمول ممکن است هم‌زمان مشمول چند بند از این آیین‌نامه باشد که در چنین شرایطی، احتمال دریافت معافیت پزشکی افزایش پیدا می‌کند. در ادامه، انواع بیماری‌های اعصاب و روان و شرایط مربوط به معافیت هر یک به‌صورت دقیق بررسی می‌شود.

نکات مهم درباره معافیت اعصاب و روان

• ارائه سوابق درمانی معتبر به همراه گواهی پزشک متخصص روان‌پزشکی الزامی است.

• برای بعضی از بیماری‌ها، وجود حداقل دو سابقه بستری در مراکز درمانی شرط اصلی محسوب می‌شود.

• افرادی که سابقه خودزنی یا اقدام به خودکشی دارند، معمولاً شانس بیشتری برای دریافت معافیت خواهند داشت.

• صدور معافیت موقت شش‌ماهه، حتی به‌صورت چند دوره متوالی، در پرونده‌های اعصاب و روان امری رایج است.

• شورای پزشکی می‌تواند در صورت لزوم دستور بستری مشمول را صادر کند.

• حضور منظم در تمامی جلسات و معاینات تعیین‌شده از سوی مراجع پزشکی الزامی است.

مدارک مورد نیاز برای معافیت سربازی اعصاب و روان

یکی از مهم‌ترین مراحل دریافت معافیت اعصاب و روان، ارائه مدارک کامل و مستند به شورای پزشکی است. توجه داشته باشید که در صورت ناقص بودن مدارک، درخواست معافیت بررسی نخواهد شد.

مدارک مورد نیاز شامل موارد زیر است:

• اصل مدارک هویتی (شناسنامه و کارت ملی)

• آخرین مدرک تحصیلی یا وضعیت تحصیلی (ویژه فارغ‌التحصیلان)

• گواهی اشتغال به تحصیل (برای مشمولان در حال تحصیل)

• گواهی اشتغال به خدمت یا برگه اعزام از پادگان (برای افراد در حال خدمت)

• سوابق بستری مرتبط با بیماری اعصاب و روان

• گواهی پزشک متخصص درباره نوع و شدت بیماری

• سوابق کمپ ترک اعتیاد یا موارد ضرب و جرح (ویژه افراد دارای اختلالات خلقی)

• مدارک مربوط به اقدام به خودکشی (برای مبتلایان به افسردگی یا اختلال دوقطبی)

نکته مهم

در صورتی که مشمول پیش از اعزام یا در طول خدمت سربازی نتواند مدارک کافی برای اثبات بیماری خود ارائه دهد، درخواست او یا به‌طور کامل رد می‌شود یا در نهایت رأی شورای پزشکی به «معافیت از خدمات رزمی» محدود خواهد شد.

در بسیاری از پرونده‌ها، مشمول وارد دوره معافیت موقت شش‌ماهه می‌شود و در این مدت وضعیت او به‌صورت دقیق تحت نظر قرار می‌گیرد.

در نهایت، شورای پزشکی ممکن است رأی به بستری مشمول در بخش اعصاب و روان بیمارستان‌های نیروهای مسلح صادر کند تا وضعیت بیماری به‌طور قطعی بررسی شود. این بستری اجباری نیست، اما در صورت عدم همکاری و امتناع از بستری، معمولاً رأی نهایی به معافیت اعصاب و روان صادر نخواهد شد.

فهرست بیماری‌های مشمول معافیت اعصاب و روان

طبق مقررات نظام وظیفه و بر اساس نظر شورای پزشکی، گروهی از اختلالات روان‌پزشکی به‌عنوان معیار صدور رأی معافیت پزشکی تعیین شده‌اند. برای هر یک از این بیماری‌ها شرایط مشخصی در نظر گرفته شده است تا در صورت تطابق وضعیت مشمول با آن ضوابط، امکان معافیت از خدمت سربازی فراهم شود.

اختلالات سایکوتیک (پسیکوز)

این گروه شامل بیماری‌هایی مانند اسکیزوفرنی، اسکیزوافکتیو، اختلالات هذیانی، سایکوزهای مزمن آتیپیک و همچنین سایکوز گذرا است. چنانچه مزمن بودن بیماری به تأیید مراجع پزشکی برسد، معافیت دائم صادر می‌شود؛ در غیر این صورت، رأی شورا معمولاً معافیت از خدمات رزمی خواهد بود.

اختلالات خلقی

اختلالات خلقی از جمله افسردگی اساسی و اختلال دوقطبی در این دسته قرار می‌گیرند. در صورت شدید بودن بیماری یا تشخیص نوع دوقطبی، امکان دریافت معافیت دائم وجود دارد؛ اما در موارد خفیف‌تر، مشمول صرفاً از انجام خدمات رزمی معاف می‌شود.

اختلالات شخصیت

این بند به اختلالاتی مانند شخصیت ضداجتماعی، مرزی، اسکیزوئید، اسکیزوتایپال و پارانوئید اختصاص دارد. معیار اصلی برای تصمیم‌گیری در این گروه، شدت اختلال و تأیید آن توسط بیمارستان‌های نیروهای مسلح است و رأی نهایی بر همین اساس صادر می‌شود.

اختلال وسواس فکری ـ عملی (OCD)

وسواس ممکن است به‌صورت فکری، عملی یا ترکیبی از هر دو بروز کند و معمولاً ریشه اضطرابی دارد. در صورتی که شدت وسواس بالا بوده و نسبت به درمان مقاوم باشد، مشمول می‌تواند از معافیت پزشکی برخوردار شود.

اختلال پانیک

حملات پانیک با منشأ اضطرابی ایجاد می‌شوند و علائمی مانند افزایش ضربان قلب، تنگی نفس، احساس مرگ قریب‌الوقوع و حتی بیهوشی را به همراه دارند. اگر این اختلال شدید و درمان‌ناپذیر تشخیص داده شود، معافیت از خدمت سربازی امکان‌پذیر خواهد بود.

فوبیا شدید یا اختلال استرس پس از سانحه (PTSD)

هر نوع ترس یا اضطراب شدید که موجب خروج فرد از وضعیت طبیعی شده و کنترل‌پذیر نباشد و به درمان پاسخ ندهد، در نهایت می‌تواند منجر به صدور معافیت دائم شود.

کندذهنی و ناتوانی‌های شناختی

نقص‌های ذهنی نیز در گروه بیماری‌های اعصاب و روان قرار می‌گیرند. آیین‌نامه، ضریب هوشی را ملاک اصلی می‌داند؛ افرادی که بهره هوشی کمتر از ۷۰ داشته و این موضوع به تأیید شورای پزشکی برسد، معاف دائم خواهند شد. در سایر موارد، رأی معاف از رزم صادر می‌شود.

لکنت زبان

در صورتی که لکنت زبان و اختلال در تکلم، منشأ روانی یا نورولوژیک داشته و شدت آن به‌طور قطعی اثبات شود، معافیت دائم قابل صدور است. با این حال، مشمولان دارای مدرک کارشناسی و بالاتر، حتی در صورت شدت بیماری، معمولاً فقط معاف از خدمات رزمی می‌شوند.

همجنس‌گرایی (طبق آیین‌نامه نظام وظیفه)

این موضوع در آیین‌نامه با عنوان «انحرافات جنسی و رفتارهای مغایر با شئونات اجتماعی» تعریف شده است. در این بند، حداقل شش ماه معافیت موقت برای بررسی و تأیید وضعیت در نظر گرفته می‌شود که در صورت اثبات، می‌تواند به معافیت منجر شود.

اختلالات شدید کنترل تکانه

حرکات ناگهانی، غیرارادی و شدید در اندام‌های بدن که به‌صورت واضح قابل مشاهده باشند، در صورت تأیید پزشکی، مشمول معافیت خواهند بود.

اختلالات روان‌تنی (سوماتوفرم)

این اختلالات منشأ روانی دارند اما با علائم جسمی مانند درد یا ناراحتی بروز می‌کنند، حتی زمانی که معاینه پزشکی مشکل خاصی را نشان ندهد. برای دریافت معافیت در این موارد، داشتن حداقل یک سال سابقه پزشکی معتبر ضروری است. افراد دارای مدرک کارشناسی و بالاتر معمولاً تنها معاف از رزم می‌شوند.

اختلالات تیک حرکتی و صوتی

تیک‌های حرکتی یا تولید صداهای غیرارادی، در صورت شدت بالا، می‌توانند منجر به معافیت پزشکی شوند. در موارد خفیف‌تر، رأی شورای پزشکی معافیت از خدمات رزمی خواهد بود.

اوتیسم

اختلالات طیف اوتیسم که باعث افت عملکرد واضح و قابل توجه در فرد می‌شوند، مشمول معافیت هستند. در صورتی که عملکرد فرد در حد طبیعی ارزیابی شود، تنها معافیت از رزم برای او صادر خواهد شد.

اختلال هویت جنسی

این بند مربوط به افراد دارای ناهماهنگی هویت جنسی (ترنس) است. با تأیید پزشکی قانونی، امکان دریافت معافیت اعصاب و روان وجود دارد و روند صدور رأی معمولاً با سهولت بیشتری انجام می‌شود.

مراحل گرفتن معافیت اعصاب و روان

افرادی که قصد اقدام برای معافیت پزشکی اعصاب و روان را دارند، ممکن است هنوز به خدمت سربازی اعزام نشده باشند یا در حال انجام خدمت باشند. با توجه به این موضوع، روند دریافت معافیت در هر یک از این دو وضعیت تفاوت‌هایی دارد.

مراحل دریافت معافیت اعصاب و روان پیش از اعزام به خدمت

• مراجعه حضوری به دفاتر خدمات الکترونیک انتظامی (پلیس +۱۰)

• ثبت درخواست و تکمیل فرم‌های مربوط به معافیت پزشکی

• تکمیل فرم خوداظهاری وضعیت سلامت و سوابق پزشکی

• مراجعه به بیمارستان معرفی‌شده در زمان و نشانی اعلام‌شده از طریق پیامک

• حضور در جلسه کمیسیون پزشکی نظام وظیفه در تاریخ مشخص‌شده

• شرکت در جلسات و معاینات تعیین‌شده در دوره معافیت موقت، مطابق نظر پزشک معالج

• در صورت تأیید نهایی کمیسیون، صدور رأی شورای پزشکی و اعطای معافیت به مشمول

مراحل دریافت معافیت اعصاب و روان در زمان خدمت سربازی

• مراجعه به بهداری یگان خدمتی و انجام بررسی اولیه توسط پزشک پادگان

• معرفی و اعزام مشمول به بیمارستان مورد تأیید یگان

• انجام معاینات تخصصی و شرکت در کمیسیون‌های پزشکی بیمارستان نظامی

• در صورت تأیید بیماری، صدور نامه رسمی معافیت از سوی بیمارستان

• انجام مراحل تسویه‌حساب با یگان خدمتی و ترخیص نهایی مشمول

محدودیت های معافیت سربازی اعصاب و روان

یکی از دغدغه‌های اصلی مشمولان، آگاهی از محدودیت‌های احتمالی معافیت اعصاب و روان است. بسیاری از افراد پیش از اقدام، این پرسش را دارند که آیا دریافت این نوع معافیت می‌تواند در آینده تحصیلی، شغلی یا اجتماعی آن‌ها تأثیر منفی داشته باشد یا خیر. در ادامه، مهم‌ترین مواردی که در این زمینه مطرح می‌شود را بررسی می‌کنیم.

معافیت اعصاب و روان و ادامه تحصیل

معافیت اعصاب و روان (که در اصطلاح عامیانه با عنوان «کارت قرمز» نیز شناخته می‌شود) انواع مختلفی دارد. در اغلب موارد، دریافت این معافیت مانعی برای ادامه تحصیل در دانشگاه‌ها ایجاد نمی‌کند و فرد می‌تواند در مقاطع مختلف تحصیلی ثبت‌نام کند.

با این حال، برای ورود به برخی رشته‌های خاص مانند پزشکی، پیراپزشکی یا دانشگاه‌های نیمه‌متمرکز (مانند دانشگاه فرهنگیان)، شرایط ویژه‌ای از نظر سلامت جسم و روان تعریف شده است. در صورتی که وضعیت پزشکی فرد با آیین‌نامه‌های این رشته‌ها مغایرت داشته باشد، امکان پذیرش وجود نخواهد داشت.

معافیت اعصاب و روان، پاسپورت و مهاجرت

پس از دریافت معافیت اعصاب و روان، صدور پاسپورت و خروج از کشور معمولاً بدون مشکل انجام می‌شود. تنها در برخی بیماری‌های خاص اعصاب و روان، ممکن است خروج از کشور منوط به معرفی قَیّم باشد.

در زمینه مهاجرت، نوع مهاجرت نقش مهمی دارد. مهاجرت‌های تحصیلی و شغلی ممکن است با بررسی‌های پزشکی دقیق‌تری همراه باشند و در برخی کشورها محدودیت‌هایی ایجاد شود. البته قوانین مهاجرتی از کشوری به کشور دیگر متفاوت است. در مقابل، در مهاجرت از نوع پناهندگی معمولاً احتمال رد شدن درخواست به دلیل این نوع معافیت کمتر است.

معافیت اعصاب و روان و استخدام

یکی از مهم‌ترین محدودیت‌های معافیت اعصاب و روان، محدودیت در استخدام است. دارندگان این نوع معافیت امکان استخدام در مشاغل دولتی، نظامی و نهادهای رسمی را نخواهند داشت.

همچنین برخی شرکت‌های خصوصی نیز در استخدام این افراد احتیاط می‌کنند. به همین دلیل، توصیه می‌شود پیش از اقدام برای دریافت معافیت اعصاب و روان، مسیر شغلی آینده خود را به‌دقت بررسی کرده و سپس تصمیم‌گیری نمایید.

معافیت اعصاب و روان و صدور پروانه‌های رسمی

افرادی که دارای معافیت اعصاب و روان هستند، امکان دریافت برخی پروانه‌های حرفه‌ای را نخواهند داشت، از جمله:

• ❌ پروانه پزشکی

• ❌ پروانه وکالت

• ❌ پروانه نظام روانشناسی

معافیت اعصاب و روان و جواز کسب (مشاغل آزاد)

برخلاف محدودیت‌های استخدامی، در حوزه مشاغل آزاد مشکلی وجود ندارد. دارندگان معافیت اعصاب و روان می‌توانند برای دریافت جواز کسب در صنوف مختلف، از جمله رستوران‌داری، فروش طلا و جواهر، پوشاک و سایر کسب‌وکارها اقدام کنند و از این نظر با مانعی مواجه نخواهند شد.

معافیت اعصاب و روان و گواهینامه رانندگی

در حال حاضر، دریافت گواهینامه رانندگی نیازی به کارت پایان خدمت ندارد.
اما اگر فردی معافیت اعصاب و روان دریافت کند، امکان اخذ گواهینامه جدید را نخواهد داشت.

در صورتی که شخص پیش از دریافت معافیت، گواهینامه داشته باشد، پس از تأیید نهایی پزشکی برای معافیت اعصاب و روان، گواهینامه او باطل شده و قابل تمدید نخواهد بود.
این قانون شامل اکثر معافیت‌های اعصاب و روان می‌شود و تنها استثنا، برخی موارد خاص مانند اختلال هویت جنسی است.

معافیت اعصاب و روان و ازدواج

در موضوع ازدواج نیز نکاتی وجود دارد که بسیاری از افراد از آن بی‌اطلاع هستند. در زمان عقد، شروطی میان زوجین به امضا می‌رسد که یکی از آن‌ها مربوط به سلامت روان است. در صورتی که بیماری روانی یکی از طرفین پیش از ازدواج پنهان شده باشد یا پس از ازدواج اثبات شود، طرف مقابل می‌تواند از حقوق قانونی خاصی برخوردار شود.

در چنین شرایطی، امکان درخواست طلاق برای طرف مقابل فراهم می‌شود و در صورت صدور حکم، پرداخت مهریه نیز بر عهده مرد خواهد بود.

نکته مهم

پیش از هرگونه اقدام برای دریافت معافیت اعصاب و روان، لازم است شرایط زندگی، تحصیل، شغل و برنامه‌های آینده خود را به‌دقت با محدودیت‌های ذکرشده مقایسه کنید. این محدودیت‌ها برای همه افراد به یک اندازه اثرگذار نیستند؛ ممکن است برای شخصی بسیار جدی باشند و برای فردی دیگر هیچ تأثیری نداشته باشند.

بر اساس تجربه‌های ثبت‌شده و مشاوره‌های انجام‌شده با مشمولان، تلاش شده است تصویری واقع‌بینانه از این محدودیت‌ها ارائه شود تا بتوانید با آگاهی کامل تصمیم بگیرید. البته در برخی شرایط، دریافت معافیت اعصاب و روان تنها گزینه منطقی و ضروری برای فرد خواهد بود.

ابطال کارت معافیت اعصاب و روان (کارت قرمز)

لغو یا ابطال معافیت اعصاب و روان که به‌طور رایج با عنوان «کارت قرمز» شناخته می‌شود، فرآیندی بسیار دشوار و در بسیاری از موارد عملاً غیرقابل انجام است. دلیل این موضوع آن است که صدور این نوع معافیت پس از طی مراحل متعدد، شامل معاینات تخصصی، تشکیل چندین کمیسیون پزشکی، صدور معافیت‌های موقت و بررسی سوابق درمانی و پزشکی ارائه‌شده توسط خود فرد انجام می‌گیرد.

با این حال، در صورت ثبت درخواست ابطال معافیت، رعایت شرایط زیر الزامی است:

• سن مشمول در زمان درخواست به‌صورت دقیق بررسی می‌شود.

• در صورت ابطال کارت معافیت اعصاب و روان، فرد حق استفاده از سایر انواع معافیت‌های سربازی را نخواهد داشت.

• مشمول باید به‌صورت رسمی تعهد دهد که پس از ابطال کارت، به خدمت سربازی اعزام خواهد شد.

• فرد باید بهبودی کامل پزشکی خود را اثبات کند که این موضوع مجدداً توسط کمیسیون پزشکی نظام وظیفه ارزیابی می‌شود.

پس از پایان معافیت موقت اعصاب و روان چه می‌شود؟

معافیت موقت اعصاب و روان معمولاً در بازه‌های شش‌ماهه صادر می‌شود. پس از پایان هر دوره، چه مشمول پیش از اعزام به خدمت اقدام کرده باشد و چه در حین خدمت سربازی، شورای پزشکی مجدداً تشکیل خواهد شد.

در این مرحله، پزشک معالج گزارش کاملی از وضعیت بالینی فرد در طول شش ماه گذشته تهیه می‌کند. تصمیم نهایی شورا بر اساس این گزارش اتخاذ می‌شود:

• در صورت عدم بهبود یا تداوم بیماری، معافیت دائم صادر خواهد شد.

• در صورت درمان کامل یا بهبود نسبی، ممکن است رأی به معافیت از رزم داده شود.

تمدید معافیت‌های موقت

معافیت‌های موقت اعصاب و روان و فرآیند تصمیم‌گیری شورای پزشکی می‌تواند بنا بر نظر پزشک معتمد و نیروهای مسلح، تا چهار دوره متوالی (معادل دو سال) تمدید شود. تا زمانی که شورای پزشکی رأی نهایی صادر نکند، وضعیت مشمول به‌صورت قطعی مشخص نخواهد شد.

نکته مهم این است که مدت زمان معافیت موقت، جزو مدت خدمت سربازی محسوب نمی‌شود و پس از صدور رأی نهایی، وضعیت خدمتی فرد تعیین تکلیف خواهد شد.

اگر معافیت اعصاب و روان رد شود چه کارهایی میتوان انجام داد؟

مسیرهای پیگیری در صورت رد درخواست معافیت

اگر درخواست معافیت شما رد شود، سه مسیر مختلف برای ادامه وجود دارد که انتخاب هرکدام به تصمیم شخصی شما بستگی دارد. با این حال، توصیه می‌شود راه اول حتماً دنبال شود، در حالی که دو مسیر دیگر اختیاری هستند.

مسیر اول: اعتراض فوری

پس از دریافت رأی منفی، ده روز فرصت دارید تا اعتراض خود را ثبت کنید. این کار باید از طریق دفاتر پلیس+10 انجام شود. اعتراض شما به شورای عالی نظام وظیفه ارجاع می‌شود و روند بررسی از ابتدا انجام خواهد شد. اگر در این مرحله نیز شورای پزشکی با درخواست شما موافقت نکند، تاریخ اعزام به خدمت تعیین خواهد شد.

مسیر دوم: اقدام در حین خدمت

اگر در مرحله اول یا در شورای عالی رأی منفی دریافت کردید، می‌توانید به خدمت سربازی اعزام شوید و در همان حین درخواست معافیت خود را ثبت کنید. تجربه نشان داده که فرایند دریافت معافیت در حین خدمت آسان‌تر و سریع‌تر انجام می‌شود و زمان کمتری برای صدور رأی نهایی نیاز است.

مسیر سوم: شکایت قضایی

در صورتی که قبل یا در حین خدمت درخواست شما رد شده باشد و شما احساس کنید حق با شما بوده است، امکان شکایت از شورای پزشکی از طریق دیوان عدالت اداری وجود دارد. این اقدام به‌منظور پیگیری قانونی و رسیدگی به عدم اجرای آیین‌نامه‌های مصوب انجام می‌شود.

کارت قرمز سربازی چیست؟

پیش از ایجاد کارت‌های هوشمند معافیت و پایان خدمت سربازی، سازمان وظیفه عمومی به افرادی که به دلیل بیماری‌های اعصاب و روان از خدمت معاف می‌شدند، کارت قرمز ارائه می‌کرد. این کارت نشان‌دهنده معافیت به دلیل اختلالات روانی بود.

امروزه دیگر کارت‌های رنگی صادر نمی‌شوند و تمام کارت‌های معافیت و پایان خدمت یک شکل و رنگ دارند. روی کارت، نوع معافیت و بند مربوطه درج می‌شود و از این طریق نوع معافیت قابل استعلام برای سازمان‌ها و نهادهای مربوطه است.

نکات مهم درباره کارت قرمز

• کارت قرمز سربازی مخصوص کسانی است که قبل یا در حین خدمت به دلیل بیماری‌های اعصاب و روان معاف می‌شوند.

• جالب است بدانید که این کارت در واقع قرمز نیست و صرفاً اصطلاحاً به این نام شناخته می‌شود.

• در کارت‌های جدید، اطلاعات معافیت علاوه بر چاپ روی کارت، در تراشه الکترونیکی کارت نیز ثبت می‌شود و می‌توان آن را نوعی کارت هوشمند معافیت دانست.

• حتی در صورتی که فردی با بیماری‌هایی مانند اختلالات شخصیتی معاف شود، روی کارت نام بیماری درج نمی‌شود و فقط بخش و بند مربوطه ذکر خواهد شد.

بنابراین افرادی که به دنبال معافیت اعصاب و روان هستند نگران افشای اطلاعات پزشکی خود نباشند؛ تنها ارگان‌های رسمی که نیاز به استعلام دارند می‌توانند نوع معافیت را مشاهده کنند.

اشتباهات رایج متقاضیان معافیت اعصاب و روان

بسیاری از افرادی که برای معافیت اعصاب و روان اقدام می‌کنند، بدون داشتن مدارک پزشکی و سوابق درمانی وارد فرایند می‌شوند که نتیجه آن اغلب رد درخواست است.

• 📌 در بسیاری از موارد، داشتن سوابق بستری پزشکی الزامی است، اما برخی بدون توجه به این نکته اقدام می‌کنند که نتیجه مثبتی نخواهد داشت.

• 📌 اگر معافیت موقت ۶ ماهه صادر شود، حضور مستمر در مراکز درمانی ضروری است. کوتاهی در این زمینه باعث رد درخواست می‌شود.

• 📌 اقدام بدون آگاهی از محدودیت‌ها و شرایط قانونی می‌تواند بعد از صدور رأی نهایی، فرصت بازگشت یا ابطال تصمیم را از بین ببرد.

• 📌 پرونده‌ای که نیمه‌کاره رها شود، از سامانه حذف نخواهد شد؛ بنابراین حتی سال‌ها بعد، هر اقدام جدید با پرونده قبلی بررسی و تعیین تکلیف خواهد شد.

سوالات کمیسیون اعصاب و روان

سوالات مطرح شده در کمیسیون اعصاب و روان به دو دسته کتبی و شفاهی تقسیم می‌شوند. در ادامه جزئیات هر بخش توضیح داده شده است.

سوالات کتبی

کمیسیون از تست‌های روانسنجی معتبر استفاده می‌کند که نه تنها در نظام وظیفه بلکه در تمام بررسی‌های پزشکی مرتبط با بیماری‌های روانی کاربرد دارد.

• این تست‌ها معمولاً شامل ۲۰۰ تا ۳۰۰ سوال هستند و پاسخ صحیح یا غلط ندارند.

• هدف تست‌ها، سنجش وضعیت روانی و ویژگی‌های شخصیتی فرد است.

• پس از بررسی نتایج، پزشک آن‌ها را با سوابق و نوع بیماری فرد تطبیق داده و نتیجه نهایی توسط نظام وظیفه اعلام می‌شود.

سوالات شفاهی

علاوه بر تست کتبی، کمیسیون سوالاتی را به صورت شفاهی نیز مطرح می‌کند:

• پزشک معمولاً درباره زندگی روزمره، تجربیات دوران کودکی، و وضعیت خانوادگی پرسش می‌کند.

• نوع سوالات به نوع بیماری بستگی دارد:

  • برای اختلالات شخصیتی: سوالاتی درباره پرخاشگری، نزاع‌ها و رفتارهای اجتماعی مطرح می‌شود.

  • برای افسردگی: پرسش‌ها مربوط به ارتباطات اجتماعی، سوابق بستری و افکار خودکشی است.

  • برای اختلال هویت جنسی یا همجنسگرایی: سوالات درباره روابط جنسی و وضعیت پارتنر مطرح می‌شود.

نکته مهم: سوالات شفاهی و کتبی به معنای درست یا غلط بودن پاسخ نیستند؛ هدف پزشک تشخیص دقیق‌تر بیماری و وضعیت روانی فرد است. پزشکان نظام وظیفه وظیفه درمانی ندارند و صرفاً بیماری را ارزیابی و تشخیص می‌دهند.